Findik meyvesi çok eski devirlerde insanlar tarafindan yenilmis ve besin degeri takdir edilmistir. Zaman zaman hükümdar sofralarina giren findik meyveleri sonralari Akdeniz bölgesinde ticaretin artmasi ve genislemesi ile bir servet ve bereket timsali halini almistir.
Findik dünya çapinda yetistirilme alani bulmus, ragbet görmüs bir üründür.
Tarimla ugrasan birçok küçük isletmeli ailelerin geçim kaynagi olmustur. Daha sonralari yetistirilme alanlari genisletilerek ithalatta ve ihracatta yerini almistir.
Findik insan hayatina öyle bir yerlesmistir ki geçmisten bugüne kadar edebiyatta, folklor de, sözlüklerde, seyahatnamelerde ve hatta tip ta adindan bahsettirmistir. Böylelikle findik insanligin vazgeçilmez ürünlerinden biri olmustur.
Çesitli kaynaklardan yararlanilarak hazirlanan bu tezde, findigin tarih boyunca gelisimini, türlerini ve dünyada ki üretim alanlari hakkinda genis bilgiler verilmeye çalisilmistir. Findigin geçmisini zenginlikleri ortay koymak amaçlanmistir.
Ülkemizde ekonomik, sosyal ve dogal kaynaklarin korunmasi yönünden önemli bir yere sahip olan findik bitkisi; çiçekli bitkiler (spermatophyta=phanerogamae), kapali tohumlular(Angiospermae) alt subesi, iki çenekliler (Dicotyledonae) sinifi, serbest taç yapraklilar (Choripetalae) alt sinifi, mantolular grubunda, kayingiller (Fagales) takimi, husgiller (Betulaceae) Familyasi findikgiller (Corylus) cinsi içinde yer almaktadir.
Findigin Kuzey Yarim kürenin iliman iklim kusagini, Japoya'dan, Çin, Mançurya, Kafkasya, Türkiye, Avrupa ve Kuzey Amerika'ya kadar yabani formlar biçiminde kapladigi bilinmektedir. Kültür formlarini olusturan en önemli türler ise Artvin'den Kirklareli'ne kadar uzanan Kuzey Anadolu Daglari ve Kuzey Geçit bölgelerinde yogun olarak bulunmaktadir. Findigin kültüre alinma tarihi 2500 yil öncelerine kadar dayanmaktadir. Enophen Isa'dan önce 400 yillarinda Kuzey Anadolu'da Pontus Euxinus'da (Kerasus) (Giresun) Pontus Yemisi adini verdigi ufak bir meyveden bahsetmektedir. Bu kadar eski kültür izine rastlanmasi sonucu findigin anavataninin yurdumuzun Karadeniz Bölgesi oldugu ve kültür findiginin dünyaya buradan yayildigi kabul edilmektedir. Bu meyvenin 600 yildan beri ticareti yapilmaktadir. Ülkemizde yetistiriciligi yapilan 16 çesit findik mevcuttur. Buna ilave olarak Giresun' da bulunan Findik Arastirma Enstitüsünde 30 yildan beri süregelen seleksiyon ve melezleme çalismalari sonucunda ticari üretimi yapilabilecek 7 çesit adayi daha gelistirmistir.
Kültür findigi, Kuzey Anadolu'dan, önce Yunanistan'a oradan da Italya'ya götürülmüs, bu ülkede Avella sehri civarinda yaygin olarak yetistirilmeye baslanmis ve önemli türü olan Corylus Avellana L. adini bu yöreden almistir. Sicilya ve Ispanya'ya Araplar eli ile ulasmis, Fransa'da çok yaygin zamanlara kadar önemli bir kültür bitkisi olarak ele alinmistir. Ingiltere ve Almanya'da çogunlugunu Corylus Maxima Mill.'in olusturdugu ve dogal flordan seçilmis tipler büyük ilgi uyandirmistir. ABD'de ise, findik yetistiriciligi son 70 yil içinde gelisme göstermis, güçlü arastirma ve gelistirme programlari ile desteklenerek önemli bir siçrama yapmistir.
TARIH BOYUNCA FINDIK
1 – DÜNYA DILLERINDE FINDIK
Findik kelimesi Türkçe olmamakla beraber Bundukdar gibi istilah sekilleri eski dilimize yerlesmistir.
Findik kelimesine dair, dünya sözlüklerinden elde edilebilen lengüistik bilgi sira ile asagi alinmistir.
Findik kelimesi ( Pontus Cevizi ) manasina gelen Yunanca Pontikon Karyon'dur. Rumcasi : Leptokarion ( ince ceviz ) halk dilinde findiktir. Ermenice : Kalin, Arnavutça Lajthi olarak kullanilir.
Botanikte Corlyus Avellane Pontika olan findik kelimesini Iranlilar bizden funduk, Araplarda Bunduk seklinde almis olup Arapçada Elculuz olarakta kullanilir. Çince de Chen-tse yahut Chen-li, ilmi adi ( Corlyus heterophylla, Fisch ) dir.
Türkiye haricinde kalmis Türklerde findik karsiligi olarak taklidi ses esasina dayanan çit kökünden gelme kelimelerle ifade olunur.
Kazan – Çitlevük
Kirim – Çetleük
Kumuk – Çertlevük
Türkiye Türkçe'sinde de Çitlembik seklinde de kullanilir.
1 - 1 Findigin Baslica Avrupa Dillerindeki Karsiliklari :
Hint – Avrupa ana dilindeki itibari kökleri : Qos(e)lo (findik yemisi; Lazd ( findik fidani )
Germenlerde; eski Nordca : Hasl
Isveç, Norveçce : Hassel
Eski Yüksek Almanca : Hasal
Almanca : Hassel, Hasselnuss
Anglosaksonca : Haesel
Ingilizce : Hazel, Hazelnut
Felemenkçe : Hazelaar
Amerikanca : Filberts
Latinlerde :
Latince : Corulus, Corylus
Eski Fransizca da : Avelaine
Fransizca (küçük ceviz ) : Noisette
Italyanca ( ,, ,, ) : Nucciola
Ispanyolca : Avellana
Portekizce : Avella
Romence : Aluna
Güney Bati Avrupa'nin findik yetistirdigi yer Italyanin Campanla bölgesinde bulunan Abella sehri idi, bundan ötürü bu yemise de Abella Cevizi manasina olarak ( nux abellana ) denilirdi, sonralari bu Avellana olmustur.
Islavlarda :
Müsterek kök orman manasina gelen les ile ifade olunur.
Rusça ( orman cevizi ) : Liesnoy oreh
Polonezce : Leszczyna
Çekçe : Liska
Sirp – Hirvatça : Leska
Bulgarca : Lesnik
Baltiklarda :
Eski Prusça : Laxde
Litvanca : Lazd'a
Letçe : Lagzds
Fince : Pahkina
Macarca : Mogyoro
1 – 2 Ferhengi pehlevi'de findik :
Istimal edilmekte bulunan findik kelimesinin pehlevi dilinde ki ( funduk ) yahut ( punduk ) ve Avestai ( benduk ) ve Sanskrit ( Beddük ) kelimesinin muarrabi olup, basi kapali nesne manasini ifade eder.
Pehlevi'd N ve F – P okunur. Bu meyve Irandan, Arabistana götürülmüs oldugu
Findigin ilk anavatan ve ilk üretiminin yapildigi yer Anadolu'dur. Bugün dahi ormanlarimiz içerisinde bol miktarda yaban findik agacina rastlanmaktadir. Ilimizde yetisen belli basli findik çesitleri tombul-palaz - kalinkara - incekara – çakildas-kus- sivri ve degirmenderededir. Findik ilçemizde ocak olarak yetistirilmekte ise de bazi yerlerde tek gövde olarak yetistirilmektedir.
Findik don olmayan yagisli yerleri sever. Yurdumuz Akçakoca'dan Hopa'ya kadar olan kesimlerde her mevkide findik yetistirilmektedir. Yalniz kuzey ve batiya paralel bakan meyillerde topragi sig olan ve çabuk kuruyan yerlerde pek gelismezler. Deniz seviyesinden 500-600 metre yükseklikte findik iyi yetismemektedir. Ilçemizin nüfusunu etkileyen, ekonomik yapisinda son senelerde büyük önem kazanmis olan findik mahsulü, bölgemizin vazgeçilmez mahsulüdür.
Bölgemiz çiftçisinin %90'i findik ziraati ile ugrasmakta ve geçiminin büyük bir kismini bu mahsulden kazanmaktadir.
Ilçemizde findik ihracati yaptigimiz memleketlerin basinda Almanya, Rusya, Fransa, Isviçre ve Ortadogu ülkeleridir.
Ilçemizde findigi diger baska mamuller haline getirecek hiçbir tesis yoktur. Halkin büyük bir bölümü kis aylarinda yakacak olarak findik kabugu kullanmaktadir. Findigin baslica hastaliklari; findik kozalar akari, dalkiran, findik kurdu, findik filiz güvesi, mayis böcegidir.
FINDIK DENINCE
Findigin faydalari ve sifali özelliklerini saymakla bitmez. Dünyanin en büyük hekimleri bu essiz meyveyi övmekle bitirememislerdir. Zamanimizdan 1800 yil önce yasamis Yunanli Hekim Dioscorides "Otlar kitabi" adli eserinde diyor ki;
· Findik dövülüp bal ile yenirse müzmin öksürüge karsi sifadir.
· Kavrulmus findik biraz karabiber ile yenirse nezleyi bertaraf eder.
· Kabugu ile yakilmis findiktan içyagi ile ezilerek elde edilen merhem, saçkiran veya baska bir saç hastaligi dolayisiyla saçi dökülen yere sürülürse, yeniden saç çikmasini temin eder.
Ibn-i Sina diyor ki;
· Hayvan isirmalarindan hasil olan yaralara findik ezmesi lapasi iyi gelir. Findik ezmesi, incir veya kuru üzümle dövülüp lapa halinde akrebin isirdigi yere konursa agriyi keser ve sifayi temin eder.
Hippocrate diyor ki;
· Findik aklin gelismesine yardim eder.
Lokman Hekim diyor ki;
· Günde bir avuç findik yiyene dert olmaz.
· Findik yapragindan bir miktar suda kaynatilip içilirse kani temizler.
· Findik agacinin yakilmasiyla elde edilen hafif ve güzel kömür toz haline getirilip, kahve kasigi ile alinirsa bagirsaktaki gazlari giderir. Ishale karsi güzel bir ilaçtir.
Sadece findik bununla da kalmayip, yagi alindiktan sonra geride kalan küspe, tavuk ve büyükbas hayvanlar için yem olarak kullanilir.
KANSER VE KALP DAMAR YETERSIZLIGINE KARSI FINDIK VE FINDIK YAGI
Saglikli beslenme ve gida teknolijisi alanlarinda kamu ve özel sektör kuruluslarinin kisa ve uzun vadeli sorunlarina iyi donatilmis labaratuar ve teknoliji gücü ile uygulamaya dönük çözümler bulmak amaciyla kurulan TÜBITAK MARMARA MERKEZI. Beslenme ve Gida Teknolijisi Bölümü birim Baskani Prof.Dr.Mehmet Pala ve çalisma arkadaslari Findik ve Findik Yaginin saglik açisindan degerlendirilmesi proje dahilinde arastirarak sonuçlarini kamuoyuna sundular. Prof.Dr.Mehmet Pala ve Dr.Filiz Açkurt yaptiklari açiklamada; Findik ve Findik yaginin ulusal ekonomiye yaptigi 1 milyar dolari askin katkinin yaninda besleyici özellikleri ile en önemli besinlerimizden biri oldugunu açikladilar.
Elde edilen sonuçlar degerlendirildiginde; Enerji degeri 639kcal/100g olan findigin protein içerigi % 8.2 olarak bulunmustur.Bu deger bitkisel kaynakli proteinler için önemli sayilmaktadir. Incelenen findik çesitlerinde ortalama yag orani % 62.7 olarak saptanmistir. Bu yagin, yag asitleri bilesimin %82 sini oleik asit olusturmaktadir. Son yillarda yapilan çalismalarda findikta çok yüksek düzeylerde bulunan tek çift bagli doymamis yag asidi oleikasidin kanda kolestürün yükselmesini önledigi ve böylece kalp-damar hastaliklarina karsi korucu etki gösterdigi belirtilmektedir.
Findigin ve Findik yaginin bu açidan önemi Amerika Birlesik Devletleri Kaliforniya eyalitinde yapilan 6 yil süreli bir arastirma ile de belirlenmistir. Bu çalismaya göre günde en az bir kere findik yiyen veya findik yagi kulanan bir insanin, hiç findik yagi kullanmayan insana göre enfarktüsten ölme riski yari yariya azalmaktadir.
Incelenen findik ve findik yagi örneklerinde ortalama vitamin içerikleri;
· B1 vitamin 0.33,
· B2 vitamin 0.12,
· niasin 1.75,
· B6 vitamini 0.24,
· E vitamini 31.4 MG/100GR`dir.
Findik ve findik yagi vucutta karbonhitrat protein ve yag metobolizmasinda düzenleyici olarak görev yapan bazi B gurubu vitaminler için önemli bir kaynaktir. B1 ve B2 vitaminleri için iyi, B6 vitamini içinse çok iyi kaynak oldugu saptanmistir TÜBITAK tarafindan ülke çapinda 960 okul çoçuyla yapilan bir tarama çalismasinda Türk çocuklarinin %90'ni B2, %84'ünün de B6 vitamin yönünden yetersiz beslendikleri gözlenmistir.Kan yapimi ve ruhsal saglik açisindan gerekli olan B2 ve B6 vitaminleri findik ve findik yaginda önemli düzeylerde bulundugundan bu besinin her gün düzenli olarak tüketilmesi ülkemiz çocuklarinin iki ana beslenme sorununa pratik bir çözüm olarak düsünülmektedir.
Findik ve findik yagi E vitaminin bilinen en iyi kaynagidir. Bu vitaminin kalp ve diger kaslarin sagligi ve üreme sisteminin normal çalismasi için gereklidir. Alyuvarlarin parçalanmasini önleyerek yine ülkemizde yaygin olan kansizliga karsi koruyucu etki olusmasini önleyerek veya olustuktan sonra onlari etkisiz hale getirerek kanser hastaligina karsi korumasidir. Findikta ve findik yaginda E vitamini yüksek, çok çift bagli doymamis yag asidinin az olmasi vucutta özellikle kalp dokularindaki hücrelerin korunmasini saglamaktadir. Findik ve findik yaginin kemiklerin ve dislerin yapimi için gerekli olan kalsiyum kan yapiminda görev alan demir büyüme ve çinsiyet hormonalrinin gelismesinde rol oynayan çinko için en iyi kaynaklarinda birisidir. Ayrica sinirlerin uyarimi ve kas dokusunun çalismasi için gerekli olan potasyumda zengindir. Iste bu yüzden findigin ve findik yaginin insan yasaminda degerli bir yeri oldugu görülmektedir.
Dere Agzi'nda Bir Findik Bahçesi/Ünye
FINDIK VE FINDIK YAGI
Findik Dünya üzerinde 36-41 enlemlerinde yetisebilen ve kendine özgü iklime ihtiyaç duyan bir bitkidir . Kiyilardan en çok 30 km içerlerde ve yüksekligi 750-1800m yi geçmeyen yerlerde yetistirilir. Dünyada en önemli findik dikim bölgeleri; Türkiye, Italya ve Amerikada dir. Findik dikimine ve yetistirilmesine en ungun kosullara sahip ülkelerin basinda Türkiye gelmektedir. Türkiye findik rekoltesinin hemen hemen tamamina yakin bölümünü en uygun toprak ve iklim kosullarina sahip Karadeniz Bölgemizden elde edilir. Bugün Ülkemizde basta Dogu kesimleri olamk üzere tüm Karadeniz yöresinde 300 bine yakin aile yaklasik 600 bin hektar alanda findik yetistiriçiligi yapmakta ve yine yaklasik 8 milyon kisi dogrudan veya dolayli olarak geçimini Findik tarimindan saglamaktadir.
Findik tariminda biyolojik, fizyolojik ve cografi faktorler dogrudan dogruya Rekolteye etki etmektedir. Bu nedenle gerek Ülkemiz ve gerekse Dünya findik üretimi yildan yila degisiklikler gösterir. Dünya findik üretmi son yillardaki alan artislari ile hemen her yil 500-600 bin ton dolaylarinda gerçeklesmektedir. Türkiye `nin bu üretimdeki payi; Italya, Ispanya, ABD, Yunanistan ve diger ülkelerin önünde %65-75 arasinda degismektedir. Findik eski çaglardan beri besin degeri yüksek olan insana güç ve kuvvet veren bir ürün olarak bilinir. Gerçekten findik saglikli beslenme açisindan büyük dönem tasiyan besin ögelerini tasimaktadir. TÜBITAK Marmara Bilimsel ve Endüstriyel Arastirma Merkezi Gida ve Sogutma Teknolijileri Arastirma Bölümünde bu konuda yürütülen kapsamli çalismalar sonuçlanmistir. Bu arastirmanin sonuçlarina göre Findigin genel kimyasal bilesimi (g/100g)esas alinarak söyle olusmaktadir.
Findigin genel kimyasal bilesimi (g/100g)
· NEM 4.6,
· YAG 62.7,
· KARBONHIDRAT 11.6,
· PROTEIN 16.2,
· SELULOZ 2.7,
· KÜL 2.2
Findigin içindeki Vitaminler (mg/100)
· B1 Vitamini :0.33
· B6Vitamin :0.24
· B2 Vitamini :0.12
· E Vitamini :31.4
· NIASIN :1.75
Findigin içindeki Minareller (mg/100)
· DEMIR :5.8,
· POTASYUM :655.3,
· BAKIR :1.3,
· KALSIYUM :160.0,
· SODYUM :2.1,
· MANGANEZ :5.1,
· ÇINKO :2.2,
· MANGNEZYUM :16.2
Findik vucutta karbonhidrat protein ve yag metabolizmasinda düzenleyici görevleri olan bir kisim B grubu vitaminler yönünden zengin bir kaynaktir. B1, B2 ve özellikle B6 vitamini findikta bol miktarda bulunur. Kan yapimi ve ruhsal saglik için gerekli olan B2 ve B6 vitaminleri, gelisme çaginda okul çocuklarinin beslenmesinde büyük önem tasimaktadir. Bu yönüyle okullarimizdaki günlük beslenme programlarinda, findiga yer verilmesi çecuklarimizin saglikli beslenmeleri açisindan pratik ve ekonomik çözüm olarak düsünülmektedir. Bu gerçek A.B.D de californiya eyalitinde yapilan alti yil süreli bir arastirma ile de kanitlanmstir. Bu çalismaya göre günde en az bir avuç findik yiyen bir insanin enfarktüsten ölme riski hiç findik yemeyen bir kimseye göre yari yariya azalmaktadir.
Evet, findikta yag vardir. Hem de %60-70 oraninda. Yaglarin organizmada enerji saglamalarinin yani sira vücut isisinin korunmasi dis etkenlere karsi korunma ve yagda eriyen vitaminlerin tasinmasi gibi önemli foksiyonlari vardir. Ayrica yaglarin bilesimde organizmamiz için çesitli görev ve yararlari olan Yag Asitleri bulunmaktadir.
Findik yagindaki yag asitleri bilesimini %83 Oleik Asit olusturmaktadir. Son yillardaki Tübitak Yildiz Teknik Üniversitesi ve 19 Mayis Üniversitesinde ve Refik Saydam Hifzisina Merkezi Baskanliginca yapilan Bilimsel arastirmalar da; Oleik Asitin kanda kollestrolün yükselmesini önledigi Kolestrolü %26.2 oraninda düsündügünü kan sekerini düzenledigini ve kalp-damar hastaliklarina karsi koruyucu etkiye sahip oldugunu ve kalp hastaliklarinda koruyucu Apapratein A-1'i % 28 artirdigi riskli Apapratein B yi %7,5 azaltigini ortaya koymuslardir.
Findik yaginin bilesimde (mg/100) baz alindiginda E vitamini :11.29 Kalsiyum : 450.00 Demir :2.69 ve bakir :0.75 oraninda bulunmaktadir Ayrica findik yaginda %12 oraninda Linoleik Asit vardir Esansiyesl bir yag asidi olan Linoleik asit vücut tarafindan yapilanmakta vücudumuz bu maddegi disaridan yani gidalarla almaktadir. Organizmanin büyümesi ve saglikli gelismesi için son derece gerekli olan bu asit findik yaginda bol miktarda bulunmaktadir. Dolasiyla Findik yagi oleik asit ve linoleik asit gibi 2 önemli yag asidini bilesimde bulunduran ender besinlerden birisidir.
E vitamininin bilinen en iyi kaynagi findik yagidir. Bu vitamin kalp ve diger kaslarin sagligi ve üreme sisteminin normal çalismasi için gereklidir. Alyuvarlarin Parçalanmasini önleyerek kansizliga karsi koruyucu etki yapmaktadir. E vitaminin son yillar da ortaya konan bir baska özelligi de kanser yapici etmenlerin olusmasini önleyerek veya olustuktan sonra onlari etkisiz hale getirerek bu korkunç hastaliga karsi vücudu korumasidir. Görülüyor ki içeriddigi zengin vitamin yapisiyla findik yagi kalp damar hastaliklariyla Kansere karsida koruyucu etkiye sahiptir.
1986 Yili Çernobil Nükleer patlamsindan en çok etkilenen bölgelerden 1. Trakya ve 2.derece etkilenen Dogu Kradeniz bölgesi oldugunu hepimiz bilmekteyiz, ancak 1968 yilinda Türkiye Atom Enerji Kurumunca yapilan tetkiklerde de diger illerde örnegin Bursada kanserli hasta orani binde 2 iken Kradeniz Bölgemizde bu oran on binde bir olarak belirlenmistir, bu durumda findigin kansere karsi kouruyucu etki yaptigini göstermektedir.
Bilesimdeki minarellere gelince findik yagi kemiklerin ve dislerin güçlenmesi için gerekli olan kalsiyum kan yapiminda görev alan demir büyüme ve çinsiyet hormonlarinin gelisimde rol oynayan çinko için en iyi bitkisel kaynaktir. Ayrica sinirlerin uyarimi ve kas dokusunun çalismasi için gerekli olan potasyumca zengin dir. Bu açidan da bakildiginda findik yagi saglikli yasamda yeri olan degerli bir yag oldugu görülmektedir.
IÇ FINDIK
Kabuklu findiklarin sert meyve kabugundan çikarilmis içleridir. Üç gruba ayrilirlar :
Iç tombul findik : Çaplari boylarina esittir ya da az farklidir.
Iç sivri findik : Boylari çaplarindan biraz daha fazla ve uçlari sivridir.
Diger iç findiklar, tombul ve sivri tanimi disinda kalanlardir.
Iç findiklar, ekstra, 1.sinif ve 2. sinif olarak hazirlanir. Ekstra ve 1.sinif iç findiklarin en küçük çapi 9 mm'dir.
Bunun altindaki iç findiklarin ince ya da pikola (6-9 mm.) findik adini alirlar.
Ekstra ve 1.sinif findiklar alici talebine uygun olarak genellikle asagidaki boylarda hazirlanirlar:
· 13-15 mm.
· 11-13 mm.
· 11 mm. üstü.
2. sinif iç findiklarda boylama zorunlu degildir.Türk Standartlarina Uygunluk Belgesi'ne sahiptir. TSE markasi tasir.
|
